Loading...

TROİA KAZISI

Adı
Farklı dillerde, yazılış ve söyleniş biçimi olan Troia ismi, Türkçe’de “Troya”, Fransızca okunuşu nedeniyle de, 19. yüzyıldan itibaren “Truva” olarak da bilinir. Homeros’un İliada destanında aynı yer için hem Troia hem de İlios ismi kullanılmıştır. İliada Destanı’nda 49 kez Troia, 106 kez İlios ismi geçmektedir. İliada’da “kutsal İlios” tanımlaması sıkça rastlanır. Daha az kullanılan Troia ise “sağlam duvarlarla çevrilmiş”, “güçlü kuleli”, “geniş caddeli”, “rüzgarlı” tanımlamalarla birlikte anılmaktadır. Kent için kullanılmış iki isim de Homeros’tan çok daha eskiye dayanmaktadır. Destan eskilerden anlatılagelerek Homeros’a kadar ulaşmıştır.

Konumu
Troia, Çanakkale Boğazı’nın Asya kıyısında, Karamenderes (Skamander) Nehri’nin Ege Denizi’ne döküldüğü deltaya yakın bir yerdedir. Burası, söz konusu çevre içindeki tarihöncesi yerleşmeler arasında en büyüğü ve en önemlisidir. Troia höyüğü, Karamenderes Nehri’nin (Skamendros) oluşturduğu alüvyonun ovasından yaklaşık 20-25m yükseklikteki bir platonun üstünde yer almaktadır. Üçgen biçimli plato, başlangıcı yaklaşık M.Ö. 3000‘e tarihlenen savunma sistemli bir yerleşme için stratejik bir konuma sahipti. O dönemlerde, deniz, höyüğün bulunduğu yükseltinin kuzeyine kadar ulaşmaktaydı. 2000 yıl süren Tunç Çağı’nda, yerleşmedeki kültür dolgusu 15 metreye ulaşır. Troia, iki kıta (Avrupa ve Asya) ve iki deniz (Ege ve Karadeniz) arasındaki stratejik konumu nedeniyle binlerce yıl yerleşim görmüş ve bu nedenle pek çok yıkım ve savaşa tanıklık etmiştir.

Heinrich Schliemann

Büyük tüccar Heinrich Schliemann İliada'yı defalarca okuyup, inceledikten sonra, Homeros'un anlattığı Troia'nın, yani İlios kentinin, Çanakkale Boğazı'nın (Hellespont) güneyinde yer alan, 100x250 metre boyutlarındaki Hisarlık Tepesi'nde aranması gerektiğine inanmıştı. Bu ören yeri, Ege kıyılarından yaklaşık 6 km, Çanakkale Boğazı kıyısından ise 4.5 km uzaklıkta, stratejik açıdan önemli bir noktada, Skamander (Karamenderes) ve Simoeis (Dümrek) vadileri arasında uzanan kireç taşı bir yükseltinin ucundadır. 1863-1865 yılları arasında Troia'da küçük çaplı kazılar yapan Frank Calvert (konsolos, yöreyi iyi tanıyan bir bilimadamı ve eski eser koleksiyoncusu), Hisarlık Tepesi'nin bir höyük olduğunun daha önceleri farkına varmıştı.

1. - 9. Kazı Sezonları

Geniş çaplı ilk kazılar (1870 yılındaki sondajlardan sonra) 1871-1874 yılları arasında, dokuz çalışma döneminde tamamlanmıştır. Bu kazılar, 1890'a kadar, bu uğurda servetinin büyük bir bölümünü harcayan Schliemann başkanlığında yapılmıştır. Schliemann, Troia II dönemini İliada'daki Troia olarak kabul eder ve bu döneme ait tabakalarda ünlü "Priamos Hazinesi"ni bulur. Schliemann'ın ölümünden sonra, 1893 ve 1894 yıllarında çalışma arkadaşı mimar Wilhelm Dörpfeld kazı başkanlığını üstlenerek çalışmaları geçici bir sonuca ulaştırır. Dörpfeld, Troia VI döneminin görkemli savunma duvarlarını ortaya çıkarmıştır. Bu dönem "Homeros'un Troiası" olarak tanımlanmıştır.

Schliemann'ın amaçlarını gerçekleştirmedeki inatçılığı, insanlara ve arkeolojik buluntulara karşı olan tutumu, (özellikle "hazine buluntularına") değişik çevreler tarafından çok yönlü suçlanmasına yol açmıştır. Bugünün gözüyle bakıldığında, bu eleştirilerin haklı nedenlere dayandığı söylenebilir; çünkü o, bulduğu eserleri yasal olmayan yollardan yurt dışına kaçıran bir arkeolojik hazine arayıcısıydı ve hep de öyle anıldı.

Arkeolojik kazı yöntemlerinin yeni gelişmeye başladığı bu dönemde Troia, yeni yöntemlerin uygulandığı bir kazı yeriydi. Başlangıçta, bilinçsizce yapılan çalışmalar neticesinde önemli bağlantılar gözden kaçmış ve birçok şey tahrip edilmiştir. Bununla birlikte Schliemann kısa bir sürede Troia'daki farklı katları ayırabilmiş ve çeşitlilik gösteren çanak çömlekleri gruplandırabilmiştir. Frank Calvert, Rudolf Wirchow (patolog, antropolog, tarihöncesi arkeoloğu), Wilhelm Dörpfeld öneri ve çalışmalarıyla kazıya destek olmuştur.

Hisarlık'ta birbiri üstüne yükselen tabakalar aşağıdan yukarıya doğru I-IX olarak adlandırılmıştır. Bu tabakalanmayı Dörpfeld'in dikkatli gözlemlerine borçluyuz.

O dönemdeki çalışmalar sırasında bile çeşitli doğabilim yöntemleri uygulanmıştır. Kazı alanındaki çalışmalara paralel olarak, Troia çevresi de örnek alınacak düzeyde araştırılmıştır. Paşatepe, Beşik-Sivritepe ve diğer mezar tepeleri, Hanaytepe ve Karaağaçtepe gibi yerleşim alanları da kazılmıştır.

Troia kazıları, dünya kamuoyunda arkeolojik çalışmalara karşı büyük bir ilgi uyandırmıştır. Schliemann kazılarındaki deneyimler kazı bilimine öncülük etmiş; bilimsel sonuçları ise, öncelikle Türkiye'nin batısı ve komşu bölgelerinde yapılan daha sonraki araştırmaların temelini oluşturmuştur.

Buluntuların çoğunluğu İstanbul, Atina ve Berlin müzelerindedir. 10,000'in üzerindeki eserin kopyaları eğitim amacıyla çeşitli üniversite ve müze koleksiyonlarına dağıtılmıştır. İkinci Dünya Savaşı sonunda Berlin'deki kıymetli eserler Moskova ve St. Petersburg'a götürülmüş, diğerleri ise savaş sırasında ya tahrip olmuş ya da kaybolmuşlardır (yaklaşık yarısı). Eski Troia kazılarından çıkan buluntular günümüzde dünyanın farklı ülkelerindeki elliden fazla müzeye dağılmış durumdadır.

Hisarlık/Troia'nın, günümüzde dolmuş olan Ege Denizinin Beşik Koyu'ndaki limanı ve çevresindeki mezar tepeleri Üvecik Tepe ile Beşik-Sivirtepe 1924 yılındaki küçük kazılarla (Wilhelm Dörpfeld, Oscar Mey ve Martin Schede tarafından) araştırılmıştır.

10. - 16. Kazı Sezonları

1932-1938 yılları arasında Troia'da yedi sezon daha kazı yapılmıştır. Bu çalışmalar Cincinnati Üniversitesi'nden (ABD) Carl W. Blegen tarafından gerçekleştirilmiştir. Dönemin kazı tekniği ile yapılan çalışmalarda höyükte 46 yapı evresi saptanmıştır. Blegen, Troia VIIa dönemini Troia Savaşı'nın geçtiği kentle özdeşleştirmiştir. Bu araştırmalar sırasında doğal çevre de çalışma kapsamına alınmıştır. Ayrıca Hamit Zübery Koşay'la birlikte Kumtepe, Karatepe, Ballıdağ ve Eski Hisarlık'ta kazılar yürütülmüştür. Buluntular İstanbul ve Çanakkale Arkeoloji müzelerindedir.

1981 yılındaki Beşik koyu yüzey araştırması ve 1982-87 yılları arasında her yıl yapılan, koyun kuzeyindeki kazılar (Beşik-Yassıtepe, Beşik-Sivritepe, Beşik Mezarlığı) Manfred O. Korfmann (Tübingen Üniversitesi) başkanlığında gerçekleştirilmiştir.

17. Kazı Sezonu

Manfred O. Korfmann başkanlığındaki uluslararası (öncelikle Türk, Alman ve Amerikalılar'dan oluşan) bir ekip 1988 yılında, 50 yıllık bir aradan sonra, Troia'da yeniden kazılara başladı. Kazılar her yıl yaz aylarında devam ettirildi. Yeni dönem çalışmalarında Yunan ve Roma Dönemi sonuçları Ch. Brian Rose'un araştırmalarına dayanır. Güncel kazı sonuçlarını her yıl yayınlanan Studia Troica'da yayınlandı. 2003 yılına kadar Troia ve çevresindeki araştırmalara 20 farklı ülkeden 350'nin üzerinde biliminsanı katılmıştır. Yayın çalışmaları yoğun bir şekilde yapılmıştır. Ekip üyesi ve çeşitli araştırmacıların yaptığı yayın sayısı 2004 yılına kadar 180'e ulaşmıştır. 120 bilim insanının kaleminden çıkan bu yayınlar toplam 6000 sayfa civarındadır. Bütün yayınlar şimdiye kadar elde edilen sonuçların ne kadar kapsamlı olduğuna işaret etmektedir. Kazıdan çıkan buluntular Çanakkale Arkeoloji Müzesi'nde korunmakta ve sergilenmektedir.

Prof. Korfmann'ın 2005 yılında vefatından sonra, Tübingen Üniversitesi, Prehistorya ve Protohistorya Bölümünden,Prof. Dr. Ernst Pernicka ve Dr. Peter Jablonka aynı ekiple kazıları sürdürmüşlerdir.

Yeni Kazı Sezonu

Alman Tübingen Üniversitesinin 2012 yılında Troia Kazılarını bırakmasının ardından, 2013 yılından itibaren Prof. Dr. Rüstem Aslan başkanlığında ilk kez bir Türk ekip tarafından Troia Kazılarına devam edilmektedir.

1871 yılından günümüze kadar resmi kazı sonuçlarının sunulduğu yayın listesi

HEINRICH SCHLIEMANN, Trojanische Alterthümer. Bericht über die Ausgrabungen in Troja (Leipzig 1874) und Atlas trojanischer Alterthümer. Photographische Abbildungen zu dem Bericht über die Ausgrabungen in Troja (Leipzig 1874)

HEINRICH SCHLIEMANN, Bericht über die Ausgrabungen in Troja in den Jahren 1871 bis 1873. Mit einem Vorwort von Manfred Korfmann sowie 70 Abbildungen und 48 textbezogenen Tafeln aus dem "Atlas trojanischer Alterthümer" (München - Zürich 1990)

HEINRICH SCHLIEMANN, Ilios. Stadt und Land der Trojaner. Forschungen und Entdeckungen in der Troas und besonders auf der Baustelle von Troja (Leipzig 1881)

HEINRICH SCHLIEMANN, Troja. Ergebnisse meiner neuesten Ausgrabungen auf der Baustelle von Troja, in den Heldengräbern, Bunarbaschi und andern Orten der Troas im Jahre 1882 (Leipzig 1884; Nachdruck hg. v. Rainer Gerlach, Dortmund 1984/1987)

HEINRICH SCHLIEMANN, Bericht über die Ausgrabungen in Troja im Jahre 1890 (Leipzig 1891)

WILHELM DÖRPFELD, Troja 1893, Bericht über die im Jahre 1893 in Troia veranstalteten Ausgrabungen (Leipzig 1894)

WILHELM DÖRPFELD, Die Ausgrabungen in Troja 1894, Athener Mitteilungen 19: 380 - 394

WILHELM DÖRPFELD, Troja und Ilion. Ergebnisse der Ausgrabungen in den vorhistorischen und historischen Schichten von Ilion 1870-1894 (Athen 1902; Nachdruck Osnabrück 1968)

CARL W. BLEGEN - JOHN L. CASKEY - MARION RAWSON - JEROME SPERLING, Troy I. General Introduction. The First and Second Settlements (Princeton 1950)

CARL W. BLEGEN - JOHN L. CASKEY - MARION RAWSON, Troy II. The Third, Fourth, and Fifth Settlements (Princeton 1951)

CARL W. BLEGEN - JOHN L. CASKEY - MARION RAWSON, Troy III. The Sixth Settlement (Princeton 1953)

CARL W. BLEGEN - CEDRIC G. BOULTER - JOHN L. CASKEY - MARION RAWSON, Troy IV. Settlements VIIa, VIIb and VIII (Princeton 1958)

CARL W. BLEGEN, Troy and the Trojans (London 1963)

J. LAWRENCE ANGEL, Troy. The Human Remains, Troy-Supplement 1 (Princeton 1951)

ALFRED R. BELLINGER, Troy. The Coins, (Troy-Supplement 2 (Princeton 1961)

DOROTHY BURR THOMPSON, Troy. The Terracotta Figurines of the Hellenistic Period, Troy-Supplement 3 (Princeton 1963)

GEORGE RAPP JR. JOHN A. GIFFORD, Troy. The Archaeological Geology, Troy-Supplement 4 (Princeton 1982)

FRIEDRICH W. GOETHERT - HANS SCHLEIF, Der Athenatempel von Ilion (Berlin 1962)

1988 yılından beri yapılan kazı ve araştırma sonuçları için

KAZI SONUÇLARI TOPLANTISI (Süreli Yayın, Ankara)

STUDIA TROICA (wiss. Jahrbuch des Troia Projesi'nin bilimsel yıllığı, Almanca ve İngilizce, Mainz)

STUDIA TROICA MONOGRAPHIEN (Son yayın, Almanca ve İngilizce, Mainz)

Doğal Çevre ile İlgili Yayınlar

JOHN M. COOK, The Troad. An Archaeological and Topographical Study (Oxford UP, Oxford 1973)

JOHN V. LUCE, Die Landschaften Homers (Klett Cotta, Stuttgart 2000)

İlgili okuyucular için önerilebilecek genel bilgi veren yayınlar (Türkçe ve Almanca)

Yapılan çalışmaların ara sonuçları için, çok bğyğk ilgi gören "Troia: Düş ve Gerçek" (Stuttgart/Braunschweig/Bonn) ve bu serginin küçük boyuttaki tekrarı olan İstanbul'daki Troia sergisi için hazırlanan yayınlar

TROIA - DÜŞ VE GERÇEK. Yayınlayan: Troia Projesi. Tübingen Üniversitesi. (Homer Kitabevi.İstanbul 2002).

TROYA: EFSANE İLE GERÇEK ARASI BİR KENTE YOLCULUK. Yayınlayan: T.C. Kültür Bakanlığı, Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü. (Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık. İstanbul 2002).

BIRGIT BRANDAU, Troia. Bir Kent ve Mitleri: Yeni Keşifler (Arkadaş Yayınları. Ankara 2002).

BIRGIT BRANDAU, HARTMUT SCHICKERT, PETER JABLONKA, Resimlerle Troya. (Arkadaş Yayınları. Ankara 2004)

JOACHIM LATACZ, Homeros Batının ilk Ozanı. (Homer Kitabevi, İstanbul 2001)

JOACHIM LATACZ, Troia und Homer (Piper TB, München 2003)

MICHAEL SIEBLER, Troia. Geschichte, Grabung, Kontroversen (Zabern, Mainz 1994)

MICHAEL SIEBLER, Troia. Mythos und Wirklichkeit (Reclam, Ditzingen 2001)

WLADIMIR P. TOLSTIKOV - MICHAIL J. TREISTER, Der Schatz aus Troja. Schliemann und der Mythos des Priamos-Goldes. Katalogbuch Ausstellung in Moskau 1996/97 (Belser, Stuttgart - Zürich 1996)

MICHAEL WOOD, Der Krieg um Troja (Umschau, Frankfurt/Main 1985)

Özellikle Çocuklar ve Gençler İçin Önerilen Kitaplar

PETER CONNOLLY, Die Welt des Odysseus (Tesloff, Nürnberg 1986)

WALTER JENS, Ilias und Odyssee (Ravensburger, Ravensburg 192002)

THOMAS FACKLER, "Troia - das Spiel". Ein archäologisches Spiel für 2-4 Spieler ab 9 Jahren (Prestel, München 2002) Troia - das Spiel hat im Jahr 2001 den Kritiker-Sonderpreis Geschichte im Spiel erhalten.

CHRISTOPH HAUßNER - MATTHIAS RAIDT, "Rüya und der Traum von Troia", ein illustrierter Jugendroman (11 - 16 Jahre) und Sachbuch von zwei sachkundigen Grabungsmitarbeitern mit einem Vorwort von Manfred Korfmann (Roseni, Hamm 2001)

RÜSTEM ASLAN - CHRISTOPH HAUßNER, Troia. Eski Duvarların Arasında Yeni İzler. (BAG, Remshalden-Grunbach 2004).

ÖNEMLİ NOT: STUDIA TROICA

STUDIA TROICA, Troia Projesi'nin "Troia ve Troas. Bir Bölgenin Arkeolojisi" konulu farklı bilim dallarındaki sonuçlarının yayınlandığı yıllık bir dergidir. Ağırlık konusu, Troia ve çevresindeki tarihöncesi, klasik arkeoloji ve diğer eskiçağ bilimlerindeki araştırma sonuçlarıdır. Derginin ana yazılarını yıllık Troia kazı sonuçları oluşturmaktadır.

Aşağıda görülen Troia Projesi'nin logosu, Troia'daki en önemli buluntulardan biri olan tunç mühürü gösterir.

Mühür, 1995 yılında Troia VII tabakasında (M.Ö. 12. yy) bulunmuştur. Çapı 2,3 cm'dir. Ön yüzde, Luvi dilindeki Hieroglif yazıtta bir katibin ismi, arka yüzde de karısının ismi yer almaktadır.

Bu buluntu, Troia'daki en eski yazılı belgedir ve Troia'nın Hititlerle olan ilişkilerine işaret etmektedir.